|
 De Maagdentoren werd op het einde van de 14de eeuw gebouwd door Reinier II van Schoonvorst, heer van Zichem.
Cirkelvormige donjons (woontorens of meestentorens) zijn zeldzaam in ons land. Voor Vlaanderen beperkt het bestand zich, behalve de Maagdentoren te Zichem, tot de torens van Diepenbeek (ca. 1450), ’s Gravenwezel (eerste helft 16de eeuw) en Leut.
Geen enkele van de hierboven aangehaalde voorbeelden kan de vergelijking doorstaan met de Zichemse Maagdentoren op het vlak van de verfijnde architecturale kwaliteiten van het interieur.
Wanneer men op zoek gaat naar vergelijkbare voorbeelden in Europa dan komt men onvermijdelijk uit bij de zgn. “philippijnse torens”, gebouwd onder en vaak (maar niet altijd) op initiatief van de Franse koning Philippe Auguste tussen 1185 en 1225. De belangrijkste voorbeelden zijn de torens van het Louvre (Paris), Coucy-le-Château, Dourdan, Villeneuve-sur-Yonne, enz. Ook na 1225 zijn echter nog torens gebouwd naar dit model.
De “philippijnse toren” bestaat over het algemeen uit drie verdiepingen boven een volle sokkel met kegelvormige voet. Deze toren had wel meestal, juist zoals bij de Maagdentoren, zijn eigen gracht. De bewoningskwaliteiten van deze torens waren eerder beperkt en zeker niet geschikt als woontoren voor de koning. Veeleer vormden deze torens met weliswaar ook een aantal defensieve karakteristieken het symbool van de koninklijke macht.
De aarzeling die men vaststelt betreffende het onderling belang van de woonkwaliteiten, de defensieve karakteristieken en de symbolische betekenis van de “philippijnse torens” is zonder meer ook van toepassing op de Maagdentoren te Zichem.
Hoewel de toren door de aanwezigheid van minstens vijf schouwen en één (!) latrine in principe wel zou kunnen bewoond zijn geworden, duikt het eerste probleem al op ter hoogte van de eerste verdieping, waar men de drie “deur-vensters” eigenlijk zou moeten openen om licht in de meest prestigieuze zaal te laten vallen. Bovendien kan men ook de pertinente vraag stellen waarom men nog zo een woontoren zou hebben gebouwd als er vlak naast een volledig uitgebouwd versterkt kasteel bestond. De uitzonderlijke kwaliteiten van dit bouwwerk en vooral dan van het interieur, dat gemakkelijk de vergelijking kan doorstaan met de religieuze architectuur van die tijd, suggereren zeer sterk dat de eerste reden waarom de toren op het einde van de veertiende eeuw werd gebouwd er een was van machtsvertoon en symboliek.
Een andere interessante vraag is waarom men in Zichem pas op het einde van de 14de eeuw een gelijkaardige toren zou hebben gebouwd, als de “philippijnse torens” reeds 150 jaar eerder in de mode waren, m.a.w. bestaat er wel een verband tussen de “philippijnse torens” en de Maagdentoren? Mogelijk dient het verband te worden gezocht in de torens van het 13de-eeuwse kasteel van Zichem. Misschien was de invloed van de koninklijke Franse architectuur al merkbaar in deze versterkte burcht en lag de rechtstreekse inspiratie voor de architectuur van de Maagdentoren dan ook in zijn voorgangers ter plaatse. (Tekst: F. Doperé)
Website van VZW Red de Maagdentoren
Met dank aan Scherpenheuvel-Zichem-Info voor de foto’s
Fotoalbum
|
